ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ ΚΥΡΙΛΛΟΥ
(και η φιλάνθρωπη ευλογία του Αγίου Αθανασίου στην πόλη μας)
Γράφει: Ο Ευάγγελος Παχυγιαννάκης,
Πρωτοπρεσβ. του Οικουμενικού Θρόνου.
18 Ιανουαρίου 2026
Σήμερα η αγία μας Εκκλησία εορτάζει την μνήμη δύο μεγάλων διδασκάλων και Ιεραρχών: Αθανασίου και Κυρίλλου, Πατριαρχών Αλεξανδρείας. Και η πόλη μας συνεορτάζει μαζί τους.
Οι ευσεβείς πρόγονοί μας, σε καιρούς δύσκολους, είχαν την έμπνευση να οικοδομήσουν ένα Ναό στη μνήμη τους. Και βέβαια ο γνωστός Ναός που βρίσκεται σε ένα επίλεκτο σημείο της πόλης μας κοντά στο λιμάνι, στην αρχή της λεωφόρου που οδηγεί στην κεντρική πλατεία της πόλεως, έχει χτιστεί στο όνομα του Αγίου Αθανασίου. Αλλά τί μ’ αυτό; Η Εκκλησία τους θέλει μαζί. Και τους εγκωμιάζει μαζί: «Χαίροις, ἱεραρχῶν ἡ δυάς, τῆς Ἐκκλησίας τά μεγάλα προπύργια…». Και, επειδή η Εκκλησία μας δεν χώρισε ποτέ αυτούς τους δύο Αγίους, γιατί και οι δύο εργάστηκαν ολοζωής μαχόμενοι κατά διαφόρων αιρέσεων προασπίζοντες την ορθόδοξη πίστη μας, γι’ αυτό και τους ένωσε σε κοινήν εορτήν, ενώ έζησαν σε διαφορετικές εποχές.
Ο Μέγας Αθανάσιος γεννήθηκε κατά το έτος 295 μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια και κοιμήθηκε εν ειρήνη στις 2 Μαΐου 373 μ.Χ., σε ηλικία 75 ετών. Ο δε Άγιος Κύριλλος γεννήθηκε περὶ τὸ 370 ἢ 375 μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια και κοιμήθηκε ειρηνικά στις 27 Ιουνίου του έτους 444 μ.Χ.
Ιδιαιτέρως θα θέλαμε να σημειώσομε για την ιστορία του Ναού του Αγίου Αθανασίου της πόλεώς μας, ότι ο Ναός είναι παλαιός, αλλ’ η χρονολογία ανεγέρσεώς του μας είναι άγνωστη. Ο ιστορικός Νουχάκης, στην «ΚΡΗΤΙΚΗ ΧΩΡΟΓΡΑΦΙΑ» του, σημειώνει ότι «τῷ 1869 εὑρέθη ἄγαλμα γυναικός (ἐπί τῶν ἐρειπίων τῆς οἰκήσεως τῆς κωμοπόλεως Ἁγίου Νικολάου, τοποθετημένον νῦν (τῷ 1903) ἐν τῶ ἱερῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου».
«Οἱ εἰκόνες τοῦ τέμπλου (Χριστοῦ, Παναγίας, Ἁγίου Ἀθανασίου), τοῦ Δωδεκαόρτου καί ἡ μικροῦ μεγέθους τῶν Ἁγίων Ἀθανασίου καί Κυρίλλου εἶναι λαϊκῆς τέχνης, μέ ἔντονο τό προσωπικόν ὕφος τοῦ ζωγράφου καί πλεονάζοντα τά δυτικῆς τεχνοτροπίας στοιχεῖα, ἔργα Κ. Σαρολίδου, γύρω στό 1880-84». Συνέχεια του τέμπλου δεξιά είναι η εικόνα του Αγίου Κυρίλλου, δια χειρός Ευαγγέλου ιερέως το 1979 και συνέχεια του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, δια χειρός Νικολ. Τζιρή, 1981. Στο καλαίσθητο ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι (παγκάρι), του ξυλογλύπτη Γεωργίου Μπιτσάκη εκ Χανίων η επ’ αυτού εικόνα του Αγίου Αθανασίου (μπούστο) είναι σύγχρονη, δια χειρός Χριστίνας Βαστάκη, αγιογράφου, εκ Χανίων με χρονολογία 2015, δαπάνη Φιλίππου Μιλαθιανάκη πολιτ. Μηχανικού.
«Επί του δυτικού τοίχου του Ναού υψούται σύμμετρον κωδωνοστάσιον εκ πελεκητού εγχωρίου λίθου, λαϊκής κατασκευής, στερεωθέν τον Νοέμβριον του 1981 υπό του εμπειροτέχνου Δημ. Καστρινάκη» (Βλ.: «ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΑΥΤΗΣ, σελ. 88-89, Άγιος Νικόλαος 1994). Η εις το προ της εισόδου εξ εγχωρίου λίθου εικονοστάσιον υπάρχει η εικόνα των Αγίων Αθανασίου και Νικολάου, ευλογουμένων από τον Κύριον, έργον του συντοπίτη μας αγιογράφου Νικολ. Τζιρή.
Η κοινωνική προσφορά του ναού
Ο Ναός του Αγίου Αθανασίου, παράλληλα προς τις πνευματικές και άλλες ευλογίες που παρέχει στους πιστούς, οι οποίοι καθημερινά επισκέπτονται τον Ναό, ασπάζονται την εικόνα του και ζητούν την ευλογία του, συμβάλλει τα μέγιστα στο φιλάνθρωπο έργον της Ενορίας της Αγίας Τριάδος. Το χρηματικό προϊόν που καταθέτουν οι ευσεβείς προσκυνητές ανάβοντας το κεράκι της ευλαβείας τους, πηγαίνει κατ’ ευθείαν στη Μονάδα Φροντίδος Ηλικιωμένων της Ενορίας Αγίας Τριάδος, που φιλοξενεί και περιθάλπει ανήμπορους αδελφούς μας άνδρες και γυναίκες. Αυτή είναι η πλέον σημαντική σύγχρονη προσφορά φιλανθρωπίας στη πόλη μας. Και ελπίζομε να συνεχιστεί να υποστηρίζεται αυτή η φιλάνθρωπη διακονία της Εκκλησίας, γιατί είναι δύσκολοι οι καιροί.
Αναγκαία και επιτακτική η συμπόρευση
Τέτοια έργα κοινωνικής και φιλανθρωπικής φύσεως, που είναι καρπός πίστεως και ανιδιοτελούς προσφοράς στους συνανθρώπους μας, αποτελούν πρόσθετη φροντίδα και προσθετικό άγχος για τους υπευθύνους: Τον Επίσκοπο, τους Εφημερίους και τους Επιτρόπους. Καλόν είναι επίσης να μνημονεύομε και εκείνους τους ευλαβείς προκατόχους συμπολίτες μας, που έκτισαν και αυτόν τον Ναόν, που ευλογεί καθημερινά και κατευοδώνει τους περαστικούς κουρασμένους στρατοκόπους στις δουλειές τους.
Πάντοτε όλοι οι Άγιοι, είναι προστάτες και φύλακες όλων όσων επικαλούνται δι’ αυτών το έλεος του Θεού, αλλ’ ιδιαίτερα οι Αθανάσιος και Κύριλλος μαζί με τον Άγιο Ιωάννη τον Ελεήμονα (που μνημονεύεται μαζί τους και αυτός ως Πατριάρχης Αλεξανδρείας), μας παρέχουν και μια ευλογία ιδιαίτερη. Είναι οι φύλακες και προστάτες της ορθοδόξου πίστεώς μας. Είναι οι στύλοι και τα αγκωνάρια που σηκώνουν στους ώμους τους όλο το ομολογιακό βάρος της πίστης μας.
Είναι οι σύγχρονοι φιλάνθρωποι χορηγοί της πόλεως
Σύντομο βιογράφημα
Ο Άγιος Αθανάσιος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και πέθανε σαν άνθρωπος, αλλ’ εντούτοις ζη ως Άγιος. Ο υμνογράφος τονίζει: «Άθανάσιον καί θανόντα ζῆν λέγω‧ οἱ γάρ δίκαιοι ζῶσι καί τεθνηκότες». Η φήμη του Μεγάλου Αθανασίου εδραιώθηκε ήδη από την Α΄ Οικουμεν. Σύνοδο της Νικαίας, όταν συμμετείχε σ’ αυτήν ως Διάκονος του Πατριάρχου Αλεξανδρείας, ώστε, όταν πέθανε ο γέροντας Πατριάρχης Αλεξανδρείας Αλέξανδρος (17 Απριλίου 328 μ.Χ.), εξελέγη Επίσκοπος Αλεξανδρείας ο Αθανάσιος τον ίδιο χρόνο. Κατά τη νεανική του ηλικία συνδέθηκε με τον Μέγα Αντώνιο και ασκήτευσε μαζί του στην έρημο.
Ο Μέγας Αθανάσιος, κατά τα 46 έτη της αρχιερατείας του, υπήρξε ο στύλος της Εκκλησίας και ο κατ’ εξοχήν Πατήρ της Ορθοδοξίας. Μερίμνησε δραστήρια για την οργάνωση της Εκκλησίας του, στην οποία μετά πάθους εργάστηκε να την διαφυλάξει από τους προβατόσχημους αιρετικούς λύκους.
Όμως οι Αρειανοί, τους οποίους πολέμησε σθεναρώς, του δημιούργησαν ταραχές, οχλήσεις, χαλκεύοντάς του και συκοφαντίες απερίγραπτες. Ένεκα αυτών ο Άγιος εξορίστηκε πέντε φορές και διήλθε συνολικά περισσότερα από δεκαέξι χρόνια της αρχιερατείας του στην εξορία. Σύρθηκε κατ’ επανάληψη από τούς Αρειανούς ενώπιον Συνόδων και καθαιρέθηκε. Καταδιώχθηκε από αυτοκράτορες, υπέφερε ανεκδιήγητες ταλαιπωρίες και απογοητεύσεις, βλέποντας πολλούς από τούς συνεργάτες του να τον εγκαταλείπουν και να υποκύπτουν στις πιέσεις και την βία των Αρειανών.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος, αν και τιμούσε τον Άγιο Αθανάσιο για το ήθος και το θάρρος του, παρασύρθηκε από τις συνεχείς εναντίον του μηχανορραφίες των Αρειανών και διέταξε τη σύγκληση Συνόδου στην Καισάρεια, το 335 μ.Χ., με σκοπό την εξέταση των κατηγοριών κατά του Αθανασίου. Η Σύνοδος τελικά αθώωσε τον Αθανάσιο, επειδή δεν ευσταθούσαν οι κατηγορίες των αρειανών. Αλλ’ επειδή έγινε αντιληπτό ότι οι εχθροί του Αθανασίου ζητούσαν να τον φονεύσουν, οι άνθρωποι του βασιλέως, που είχαν επιφορτισθεί την τήρηση της τάξεως και της ειρήνης, τον φυγάδευσαν κρυφά. Έτσι κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν εξορίστηκε στη Γαλατία.
Τέλος, επί Ιουλιανού του Παραβάτου επανήλθε στην Αλεξάνδρεια, αγωνιζόμενος για την ορθόδοξη πίστη μέχρι το τέλος του βίου του.
Ο Άγιος Κύριλλος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια περί τὸ 370 ἢ 375 μ.Χ. από εύπορους γονείς της ελληνικής κοινωνίας της πόλεως. Ήταν θερμού και ζωηρού χαρακτήρος, ανήσυχος, τολμηρός, ενεργητικός και πολύ δραστήριος. Διακρινόταν για την ευστροφία, την ταχύτητα και αποφασιστικότητα των ενεργειών του και, κυρίως, για την επιμονή, ορμητικότητα και το ανυποχώρητο στις επιδιώξεις των σκοπών για τους οποίους αγωνιζόταν. Είχε ισχυρό το αίσθημα της ορθοδόξου εκκλησιαστικής παραδόσεως και την αγάπη του για την ειρήνη και την εκκλησιαστική ενότητα, η δε συναίσθηση του καθήκοντος και ο αγνός ενθουσιασμός του για την αλήθεια τον καθιστούσαν άφοβο στην επιτέλεση της διακονίας του και ικανό αγωνιστή υπέρ της αλήθειας μέχρι θανάτου.
Αρχιεπίσκοπος Αλεξάνδρειας εξελέγη και ενθρονίσθηκε στὶς 17 Οκτωβρίου 412 μ.Χ. και διεποίμανε την Εκκλησία της Αλεξάνδρειας επί 32 έτη. Αντιμετώπισε επίσης, μετά σθένους τις αιρετικές δοξασίες του Πελαγίου και τέλος του Νεστορίου. Ο αγώνας του κατά του Νεστορίου και του Μονοφυσιτισμού υπήρξε αρκετά τελέσφορος. Στην κακοδοξία του Νεστορίου που αρνιόταν την καθ’ υπόσταση ένωση των «δύο ἐν Χριστῷ φύσεων, θείας καὶ ἀνθρώπινης», και θεωρούσε την Παναγία όχι Θεοτόκο, αλλὰ «Χριστοτόκο» ἢ «ανθρωποτόκο», ο Άγιος Κύριλλος διαφύλαξε την Χριστολογία της Εκκλησίας, από την πλάνη των αιρετικών. Ο Χριστός κατά την Θεία Του φύση είναι «τοῦ Πατρὸς φύσει Υἱὸς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς Λόγος», «ἐκ Θεοῦ Λόγος», ο Οποίος «οἰκονομικῶς κατεφοίτησε δι’ ἡμᾶς εἰς ἀνθρωπότητα», «γέγονε σάρξ» καὶ «καθ’ ἡμᾶς ἄνθρωπος», «ἡνώθη κατὰ φύσιν καὶ καθ’ ὑπόστασιν τῇ σαρκί». Έτσι, η Παναγία είναι Θεοτόκος, διότι ο Όρος αυτός συνοψίζει άριστα την ενότητα του προσώπου του Χριστοῦ.
Ἡ Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος, που συνήλθε στην Έφεσο το 431 μ.Χ., επικύρωσε τις απόψεις του Αγίου Κυρίλλου και καταδίκασε τις αιρετικές δοξασίες του Νεστορίου. Δικαίως, λοιπόν, ο Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης τον ονόμασε «σφραγίδα τῶν Πατέρων».
Οι ευσεβείς πρόγονοί μας, σε καιρούς δύσκολους, είχαν την έμπνευση να οικοδομήσουν ένα Ναό στη μνήμη τους. Και βέβαια ο γνωστός Ναός που βρίσκεται σε ένα επίλεκτο σημείο της πόλης μας κοντά στο λιμάνι, στην αρχή της λεωφόρου που οδηγεί στην κεντρική πλατεία της πόλεως, έχει χτιστεί στο όνομα του Αγίου Αθανασίου. Αλλά τί μ’ αυτό; Η Εκκλησία τους θέλει μαζί. Και τους εγκωμιάζει μαζί: «Χαίροις, ἱεραρχῶν ἡ δυάς, τῆς Ἐκκλησίας τά μεγάλα προπύργια…». Και, επειδή η Εκκλησία μας δεν χώρισε ποτέ αυτούς τους δύο Αγίους, γιατί και οι δύο εργάστηκαν ολοζωής μαχόμενοι κατά διαφόρων αιρέσεων προασπίζοντες την ορθόδοξη πίστη μας, γι’ αυτό και τους ένωσε σε κοινήν εορτήν, ενώ έζησαν σε διαφορετικές εποχές.
Ο Μέγας Αθανάσιος γεννήθηκε κατά το έτος 295 μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια και κοιμήθηκε εν ειρήνη στις 2 Μαΐου 373 μ.Χ., σε ηλικία 75 ετών. Ο δε Άγιος Κύριλλος γεννήθηκε περὶ τὸ 370 ἢ 375 μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια και κοιμήθηκε ειρηνικά στις 27 Ιουνίου του έτους 444 μ.Χ.
Ιδιαιτέρως θα θέλαμε να σημειώσομε για την ιστορία του Ναού του Αγίου Αθανασίου της πόλεώς μας, ότι ο Ναός είναι παλαιός, αλλ’ η χρονολογία ανεγέρσεώς του μας είναι άγνωστη. Ο ιστορικός Νουχάκης, στην «ΚΡΗΤΙΚΗ ΧΩΡΟΓΡΑΦΙΑ» του, σημειώνει ότι «τῷ 1869 εὑρέθη ἄγαλμα γυναικός (ἐπί τῶν ἐρειπίων τῆς οἰκήσεως τῆς κωμοπόλεως Ἁγίου Νικολάου, τοποθετημένον νῦν (τῷ 1903) ἐν τῶ ἱερῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου».
«Οἱ εἰκόνες τοῦ τέμπλου (Χριστοῦ, Παναγίας, Ἁγίου Ἀθανασίου), τοῦ Δωδεκαόρτου καί ἡ μικροῦ μεγέθους τῶν Ἁγίων Ἀθανασίου καί Κυρίλλου εἶναι λαϊκῆς τέχνης, μέ ἔντονο τό προσωπικόν ὕφος τοῦ ζωγράφου καί πλεονάζοντα τά δυτικῆς τεχνοτροπίας στοιχεῖα, ἔργα Κ. Σαρολίδου, γύρω στό 1880-84». Συνέχεια του τέμπλου δεξιά είναι η εικόνα του Αγίου Κυρίλλου, δια χειρός Ευαγγέλου ιερέως το 1979 και συνέχεια του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, δια χειρός Νικολ. Τζιρή, 1981. Στο καλαίσθητο ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι (παγκάρι), του ξυλογλύπτη Γεωργίου Μπιτσάκη εκ Χανίων η επ’ αυτού εικόνα του Αγίου Αθανασίου (μπούστο) είναι σύγχρονη, δια χειρός Χριστίνας Βαστάκη, αγιογράφου, εκ Χανίων με χρονολογία 2015, δαπάνη Φιλίππου Μιλαθιανάκη πολιτ. Μηχανικού.
«Επί του δυτικού τοίχου του Ναού υψούται σύμμετρον κωδωνοστάσιον εκ πελεκητού εγχωρίου λίθου, λαϊκής κατασκευής, στερεωθέν τον Νοέμβριον του 1981 υπό του εμπειροτέχνου Δημ. Καστρινάκη» (Βλ.: «ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΑΥΤΗΣ, σελ. 88-89, Άγιος Νικόλαος 1994). Η εις το προ της εισόδου εξ εγχωρίου λίθου εικονοστάσιον υπάρχει η εικόνα των Αγίων Αθανασίου και Νικολάου, ευλογουμένων από τον Κύριον, έργον του συντοπίτη μας αγιογράφου Νικολ. Τζιρή.
Η κοινωνική προσφορά του ναού
Ο Ναός του Αγίου Αθανασίου, παράλληλα προς τις πνευματικές και άλλες ευλογίες που παρέχει στους πιστούς, οι οποίοι καθημερινά επισκέπτονται τον Ναό, ασπάζονται την εικόνα του και ζητούν την ευλογία του, συμβάλλει τα μέγιστα στο φιλάνθρωπο έργον της Ενορίας της Αγίας Τριάδος. Το χρηματικό προϊόν που καταθέτουν οι ευσεβείς προσκυνητές ανάβοντας το κεράκι της ευλαβείας τους, πηγαίνει κατ’ ευθείαν στη Μονάδα Φροντίδος Ηλικιωμένων της Ενορίας Αγίας Τριάδος, που φιλοξενεί και περιθάλπει ανήμπορους αδελφούς μας άνδρες και γυναίκες. Αυτή είναι η πλέον σημαντική σύγχρονη προσφορά φιλανθρωπίας στη πόλη μας. Και ελπίζομε να συνεχιστεί να υποστηρίζεται αυτή η φιλάνθρωπη διακονία της Εκκλησίας, γιατί είναι δύσκολοι οι καιροί.
Αναγκαία και επιτακτική η συμπόρευση
Τέτοια έργα κοινωνικής και φιλανθρωπικής φύσεως, που είναι καρπός πίστεως και ανιδιοτελούς προσφοράς στους συνανθρώπους μας, αποτελούν πρόσθετη φροντίδα και προσθετικό άγχος για τους υπευθύνους: Τον Επίσκοπο, τους Εφημερίους και τους Επιτρόπους. Καλόν είναι επίσης να μνημονεύομε και εκείνους τους ευλαβείς προκατόχους συμπολίτες μας, που έκτισαν και αυτόν τον Ναόν, που ευλογεί καθημερινά και κατευοδώνει τους περαστικούς κουρασμένους στρατοκόπους στις δουλειές τους.
Πάντοτε όλοι οι Άγιοι, είναι προστάτες και φύλακες όλων όσων επικαλούνται δι’ αυτών το έλεος του Θεού, αλλ’ ιδιαίτερα οι Αθανάσιος και Κύριλλος μαζί με τον Άγιο Ιωάννη τον Ελεήμονα (που μνημονεύεται μαζί τους και αυτός ως Πατριάρχης Αλεξανδρείας), μας παρέχουν και μια ευλογία ιδιαίτερη. Είναι οι φύλακες και προστάτες της ορθοδόξου πίστεώς μας. Είναι οι στύλοι και τα αγκωνάρια που σηκώνουν στους ώμους τους όλο το ομολογιακό βάρος της πίστης μας.
Είναι οι σύγχρονοι φιλάνθρωποι χορηγοί της πόλεως
Σύντομο βιογράφημα
Ο Άγιος Αθανάσιος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και πέθανε σαν άνθρωπος, αλλ’ εντούτοις ζη ως Άγιος. Ο υμνογράφος τονίζει: «Άθανάσιον καί θανόντα ζῆν λέγω‧ οἱ γάρ δίκαιοι ζῶσι καί τεθνηκότες». Η φήμη του Μεγάλου Αθανασίου εδραιώθηκε ήδη από την Α΄ Οικουμεν. Σύνοδο της Νικαίας, όταν συμμετείχε σ’ αυτήν ως Διάκονος του Πατριάρχου Αλεξανδρείας, ώστε, όταν πέθανε ο γέροντας Πατριάρχης Αλεξανδρείας Αλέξανδρος (17 Απριλίου 328 μ.Χ.), εξελέγη Επίσκοπος Αλεξανδρείας ο Αθανάσιος τον ίδιο χρόνο. Κατά τη νεανική του ηλικία συνδέθηκε με τον Μέγα Αντώνιο και ασκήτευσε μαζί του στην έρημο.
Ο Μέγας Αθανάσιος, κατά τα 46 έτη της αρχιερατείας του, υπήρξε ο στύλος της Εκκλησίας και ο κατ’ εξοχήν Πατήρ της Ορθοδοξίας. Μερίμνησε δραστήρια για την οργάνωση της Εκκλησίας του, στην οποία μετά πάθους εργάστηκε να την διαφυλάξει από τους προβατόσχημους αιρετικούς λύκους.
Όμως οι Αρειανοί, τους οποίους πολέμησε σθεναρώς, του δημιούργησαν ταραχές, οχλήσεις, χαλκεύοντάς του και συκοφαντίες απερίγραπτες. Ένεκα αυτών ο Άγιος εξορίστηκε πέντε φορές και διήλθε συνολικά περισσότερα από δεκαέξι χρόνια της αρχιερατείας του στην εξορία. Σύρθηκε κατ’ επανάληψη από τούς Αρειανούς ενώπιον Συνόδων και καθαιρέθηκε. Καταδιώχθηκε από αυτοκράτορες, υπέφερε ανεκδιήγητες ταλαιπωρίες και απογοητεύσεις, βλέποντας πολλούς από τούς συνεργάτες του να τον εγκαταλείπουν και να υποκύπτουν στις πιέσεις και την βία των Αρειανών.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος, αν και τιμούσε τον Άγιο Αθανάσιο για το ήθος και το θάρρος του, παρασύρθηκε από τις συνεχείς εναντίον του μηχανορραφίες των Αρειανών και διέταξε τη σύγκληση Συνόδου στην Καισάρεια, το 335 μ.Χ., με σκοπό την εξέταση των κατηγοριών κατά του Αθανασίου. Η Σύνοδος τελικά αθώωσε τον Αθανάσιο, επειδή δεν ευσταθούσαν οι κατηγορίες των αρειανών. Αλλ’ επειδή έγινε αντιληπτό ότι οι εχθροί του Αθανασίου ζητούσαν να τον φονεύσουν, οι άνθρωποι του βασιλέως, που είχαν επιφορτισθεί την τήρηση της τάξεως και της ειρήνης, τον φυγάδευσαν κρυφά. Έτσι κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν εξορίστηκε στη Γαλατία.
Τέλος, επί Ιουλιανού του Παραβάτου επανήλθε στην Αλεξάνδρεια, αγωνιζόμενος για την ορθόδοξη πίστη μέχρι το τέλος του βίου του.
Ο Άγιος Κύριλλος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια περί τὸ 370 ἢ 375 μ.Χ. από εύπορους γονείς της ελληνικής κοινωνίας της πόλεως. Ήταν θερμού και ζωηρού χαρακτήρος, ανήσυχος, τολμηρός, ενεργητικός και πολύ δραστήριος. Διακρινόταν για την ευστροφία, την ταχύτητα και αποφασιστικότητα των ενεργειών του και, κυρίως, για την επιμονή, ορμητικότητα και το ανυποχώρητο στις επιδιώξεις των σκοπών για τους οποίους αγωνιζόταν. Είχε ισχυρό το αίσθημα της ορθοδόξου εκκλησιαστικής παραδόσεως και την αγάπη του για την ειρήνη και την εκκλησιαστική ενότητα, η δε συναίσθηση του καθήκοντος και ο αγνός ενθουσιασμός του για την αλήθεια τον καθιστούσαν άφοβο στην επιτέλεση της διακονίας του και ικανό αγωνιστή υπέρ της αλήθειας μέχρι θανάτου.
Αρχιεπίσκοπος Αλεξάνδρειας εξελέγη και ενθρονίσθηκε στὶς 17 Οκτωβρίου 412 μ.Χ. και διεποίμανε την Εκκλησία της Αλεξάνδρειας επί 32 έτη. Αντιμετώπισε επίσης, μετά σθένους τις αιρετικές δοξασίες του Πελαγίου και τέλος του Νεστορίου. Ο αγώνας του κατά του Νεστορίου και του Μονοφυσιτισμού υπήρξε αρκετά τελέσφορος. Στην κακοδοξία του Νεστορίου που αρνιόταν την καθ’ υπόσταση ένωση των «δύο ἐν Χριστῷ φύσεων, θείας καὶ ἀνθρώπινης», και θεωρούσε την Παναγία όχι Θεοτόκο, αλλὰ «Χριστοτόκο» ἢ «ανθρωποτόκο», ο Άγιος Κύριλλος διαφύλαξε την Χριστολογία της Εκκλησίας, από την πλάνη των αιρετικών. Ο Χριστός κατά την Θεία Του φύση είναι «τοῦ Πατρὸς φύσει Υἱὸς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς Λόγος», «ἐκ Θεοῦ Λόγος», ο Οποίος «οἰκονομικῶς κατεφοίτησε δι’ ἡμᾶς εἰς ἀνθρωπότητα», «γέγονε σάρξ» καὶ «καθ’ ἡμᾶς ἄνθρωπος», «ἡνώθη κατὰ φύσιν καὶ καθ’ ὑπόστασιν τῇ σαρκί». Έτσι, η Παναγία είναι Θεοτόκος, διότι ο Όρος αυτός συνοψίζει άριστα την ενότητα του προσώπου του Χριστοῦ.
Ἡ Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος, που συνήλθε στην Έφεσο το 431 μ.Χ., επικύρωσε τις απόψεις του Αγίου Κυρίλλου και καταδίκασε τις αιρετικές δοξασίες του Νεστορίου. Δικαίως, λοιπόν, ο Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης τον ονόμασε «σφραγίδα τῶν Πατέρων».