Κυριακή Δ΄ των Νηστειών Οσίου Ιωάννου της Κλίμακος
«Η δύναμη της πίστεως στην πορεία προς την Ανάσταση»
Του Πρωτ. Βασιλείου Περουλάκη Προϊσταμένου Ι. Ν. Αγίας Τριάδος
22 Μαρτίου 2026
Η Εκκλησία μας στο μέσον σχεδόν της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής προβάλλει μπροστά μας μια μεγάλη ασκητική μορφή: τον Όσιο Ιωάννη τον Σιναΐτη, τον συγγραφέα της περίφημης Κλίμακος. Η επιλογή αυτής της μορφής δεν είναι τυχαία. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι μια πνευματική ανάβαση, μια πορεία από τη γη προς τον ουρανό. Και η εικόνα που χρησιμοποιεί ο άγιος είναι ακριβώς αυτή: μια κλίμακα, μια σκάλα που οδηγεί από τα πάθη στην ελευθερία, από την αμαρτία στη θέωση. Ο ίδιος γράφει: «Ἀναβαίνωμεν, ἀδελφοί, ἀναβαίνωμεν προθύμως, θέτοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν ἀναβάσεις», δηλαδή «Ας ανεβαίνουμε, αδελφοί, με προθυμία, βάζοντας στην καρδιά μας την επιθυμία της πνευματικής ανόδου». Αυτή η ανάβαση όμως δεν γίνεται μόνο με ανθρώπινη προσπάθεια. Χρειάζεται κάτι βαθύτερο: την πίστη. Και γι’ αυτό η Εκκλησία μάς δίνει σήμερα και το Ευαγγέλιο του πατέρα που ζητά τη θεραπεία του παιδιού του.
Το Ευαγγέλιο παρουσιάζει έναν πατέρα απελπισμένο. Το παιδί του βασανίζεται από δαιμονικό πνεύμα. Έχει δοκιμάσει τα πάντα. Έχει φτάσει στο όριο της αντοχής. Και τότε στρέφεται στον Χριστό και Του λέει: «Εἴ τι δύνασαι, βοήθησον ἡμῖν», δηλαδή «αν μπορείς, βοήθησέ μας». Ο Χριστός τότε του απαντά με έναν λόγο που συγκλονίζει: «Εἰ δύνασαι πιστεῦσαι, πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι» (Μάρκ. 9,23), δηλαδή: «Αν μπορείς να πιστέψεις, όλα είναι δυνατά για εκείνον που πιστεύει». Δεν είναι λόγος μαγικός. Δεν είναι υπόσχεση εύκολων θαυμάτων. Είναι αποκάλυψη μιας μεγάλης αλήθειας: η πίστη ανοίγει τον άνθρωπο στη δύναμη του Θεού. Και τότε ακούγεται μια από τις πιο συγκλονιστικές προσευχές της Αγίας Γραφής: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», δηλαδή: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθησέ με όμως εκεί που η πίστη μου είναι αδύναμη». Αυτός είναι ο σύγχρονος άνθρωπος. Πιστεύει και δεν πιστεύει. Ελπίζει και φοβάται. Προσεύχεται αλλά παλεύει με την αμφιβολία.
Ο λόγος του Χριστού «πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι» δεν σημαίνει ότι ο πιστός θα λύσει όλα τα προβλήματα της ζωής του. Σημαίνει κάτι βαθύτερο. Η πίστη δεν αλλάζει πάντα τις καταστάσεις· αλλάζει όμως την καρδιά του ανθρώπου. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει: «Πίστις ἐστίν ἀκλόνητος βεβαιότης ἐλπιζομένων». Η πίστη είναι μια βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι παρών ακόμη και όταν δεν Τον βλέπουμε. Και αυτό είναι που δίνει δύναμη στον άνθρωπο να αντέξει τον πόνο, τη δοκιμασία, την αβεβαιότητα.
Αν κοιτάξουμε γύρω μας, θα δούμε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος ζει μέσα σε μια μεγάλη κρίση. Έχει τεχνολογία. Έχει γνώσεις. Έχει δυνατότητες που καμία άλλη εποχή δεν είχε. Και όμως έχει μέσα του βαθιά ανασφάλεια. Οι άνθρωποι φοβούνται το αύριο. Φοβούνται την ασθένεια. Φοβούνται τη μοναξιά. Και πολλές φορές αναρωτιούνται: Πού είναι ο Θεός; Η απάντηση του Ευαγγελίου είναι απλή αλλά βαθιά: Ο Θεός είναι εκεί όπου υπάρχει πίστη. Η πίστη δεν είναι ιδέα. Είναι σχέση. Είναι η εμπιστοσύνη ότι δεν είμαστε μόνοι μέσα στον κόσμο.
Ιδιαίτερα συγκινητικό είναι ότι το σημερινό θαύμα αφορά έναν πατέρα και το παιδί του. Δεν είναι τυχαίο, γιατί η οικογένεια είναι ο πρώτος χώρος όπου δοκιμάζεται και φανερώνεται η πίστη. Στη σύγχρονη εποχή πολλές οικογένειες περνούν δύσκολες στιγμές: οικονομικές πιέσεις, εντάσεις στις σχέσεις, άγχος για το μέλλον των παιδιών και μια γενικότερη ανασφάλεια για το αύριο. Πολλοί γονείς αισθάνονται όπως ο πατέρας του Ευαγγελίου, ανήμποροι μπροστά στα προβλήματα των παιδιών τους και στις δυσκολίες της ζωής. Κι όμως, μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η Εκκλησία υπενθυμίζει μια βαθιά αλήθεια: η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορούν να προσφέρουν οι γονείς στα παιδιά τους δεν είναι τα υλικά αγαθά, αλλά η πίστη. Και αυτή η πίστη δεν μεταδίδεται με λόγια μόνο, αλλά κυρίως με απλές πράξεις της καθημερινότητας: όταν υπάρχει προσευχή στο σπίτι, όταν ανάβει το καντήλι μπροστά στις εικόνες, όταν τα παιδιά μαθαίνουν να κάνουν το σημείο του Σταυρού και όταν μέσα στην οικογένεια υπάρχει συγχώρηση και αγάπη. Έτσι το σπίτι μεταμορφώνεται σε μια μικρή Εκκλησία, έναν χώρο όπου ο Θεός γίνεται ζωντανή παρουσία μέσα στην καθημερινή ζωή της οικογένειας.
Ο κόσμος σήμερα ζει μέσα σε συγκρούσεις, πολέμους και βαθιούς διχασμούς. Οι άνθρωποι μιλούν συχνά για την ειρήνη, όμως πολλές φορές δεν μπορούν να τη βρουν μέσα στην ίδια τους την καρδιά. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος μάς δίνει μια βαθιά πνευματική ερμηνεία γράφοντας: «Ἡ εἰρήνη τῆς ψυχῆς ἐστίν ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ». Δηλαδή, η αληθινή ειρήνη της ψυχής είναι η παρουσία του Θεού μέσα στον άνθρωπο. Όταν ο άνθρωπος έχει μέσα του τον Θεό, δεν κυριαρχείται από το μίσος, δεν αναζητά την εκδίκηση και δεν θέλει να καταστρέψει τον άλλον άνθρωπο, αλλά μαθαίνει να συγχωρεί και να αγαπά. Γι’ αυτό και η ειρήνη του κόσμου δεν μπορεί να έρθει μόνο μέσα από πολιτικές συμφωνίες ή ανθρώπινες συνεννοήσεις· θα γίνει πραγματικότητα όταν οι άνθρωποι ξαναβρούν την πίστη και αφήσουν τον Θεό να κατοικήσει μέσα στην καρδιά τους.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει την πνευματική ζωή σαν μια σκάλα με τριάντα βαθμίδες, μια πορεία ανόδου του ανθρώπου προς τον Θεό. Η ανάβαση αυτή δεν αρχίζει από μεγάλα και εντυπωσιακά κατορθώματα, αλλά από απλά και θεμελιώδη βήματα της πνευματικής ζωής, όπως είναι η ταπείνωση, η μετάνοια και η υπομονή μέσα στις δοκιμασίες της καθημερινότητας. Μέσα από αυτή την πορεία ο άνθρωπος καθαρίζει σιγά σιγά την καρδιά του και προχωρεί προς τα υψηλότερα σκαλοπάτια της πνευματικής ζωής, μέχρι να φτάσει στο ύψιστο σημείο, που είναι η αγάπη. Και η αγάπη αποτελεί την κορυφή της πνευματικής ζωής, γιατί εκεί συναντάται ο άνθρωπος με τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος είναι αγάπη. Σε αυτήν όμως την κορυφή δεν φτάνει κανείς μόνο με τη δική του δύναμη, αλλά εκείνος που εμπιστεύεται τον Θεό, παραδίδει τη ζωή του στα χέρια Του και πορεύεται με πίστη στον δρόμο της πνευματικής ανόδου.
Αδελφοί μου, ίσως πολλοί από εμάς αισθανόμαστε σήμερα όπως ο πατέρας του Ευαγγελίου. Ζούμε συχνά αυτή τη διπλή κατάσταση της ανθρώπινης καρδιάς: έχουμε πίστη αλλά και αμφιβολίες, έχουμε ελπίδα αλλά ταυτόχρονα και φόβο για όσα συμβαίνουν γύρω μας και για όσα έρχονται στη ζωή μας. Η Εκκλησία όμως δεν ζητά από τον άνθρωπο μια τέλεια και αλάνθαστη πίστη. Ζητά μια πίστη ειλικρινή, μια πίστη ταπεινή, που στρέφεται προς τον Θεό και Του ανοίγει την καρδιά της. Είναι η πίστη που εκφράζεται με τα λόγια του πατέρα του Ευαγγελίου: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ». Όταν ο άνθρωπος τολμήσει να πει αυτή την προσευχή με αλήθεια και εμπιστοσύνη, τότε σιγά σιγά αρχίζει να μεταμορφώνεται η ζωή του, γιατί η χάρη του Θεού έρχεται να στηρίξει την αδυναμία του και να δυναμώσει την πίστη του.
Καθώς πλησιάζουμε προς την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα, η Εκκλησία μάς καλεί να κάνουμε κι εμείς ένα μικρό αλλά ουσιαστικό βήμα ανόδου στην πνευματική κλίμακα της ζωής. Μας καλεί να προχωρήσουμε από την αδιαφορία προς την προσευχή, από τον φόβο προς την εμπιστοσύνη στον Θεό και από την αμφιβολία προς την πίστη. Μέσα σε αυτή την πορεία θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε βαθύτερα τον λόγο του Χριστού: «Εἰ δύνασαι πιστεῦσαι, πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι». Γιατί εκεί όπου υπάρχει αληθινή πίστη, η απελπισία μετατρέπεται σε ελπίδα, η ταραχή της καρδιάς γίνεται ειρήνη και ολόκληρη η ζωή του ανθρώπου ανοίγει σιγά σιγά προς τον φωτεινό δρόμο της Αναστάσεως. Αμήν.
Το Ευαγγέλιο παρουσιάζει έναν πατέρα απελπισμένο. Το παιδί του βασανίζεται από δαιμονικό πνεύμα. Έχει δοκιμάσει τα πάντα. Έχει φτάσει στο όριο της αντοχής. Και τότε στρέφεται στον Χριστό και Του λέει: «Εἴ τι δύνασαι, βοήθησον ἡμῖν», δηλαδή «αν μπορείς, βοήθησέ μας». Ο Χριστός τότε του απαντά με έναν λόγο που συγκλονίζει: «Εἰ δύνασαι πιστεῦσαι, πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι» (Μάρκ. 9,23), δηλαδή: «Αν μπορείς να πιστέψεις, όλα είναι δυνατά για εκείνον που πιστεύει». Δεν είναι λόγος μαγικός. Δεν είναι υπόσχεση εύκολων θαυμάτων. Είναι αποκάλυψη μιας μεγάλης αλήθειας: η πίστη ανοίγει τον άνθρωπο στη δύναμη του Θεού. Και τότε ακούγεται μια από τις πιο συγκλονιστικές προσευχές της Αγίας Γραφής: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», δηλαδή: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθησέ με όμως εκεί που η πίστη μου είναι αδύναμη». Αυτός είναι ο σύγχρονος άνθρωπος. Πιστεύει και δεν πιστεύει. Ελπίζει και φοβάται. Προσεύχεται αλλά παλεύει με την αμφιβολία.
Ο λόγος του Χριστού «πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι» δεν σημαίνει ότι ο πιστός θα λύσει όλα τα προβλήματα της ζωής του. Σημαίνει κάτι βαθύτερο. Η πίστη δεν αλλάζει πάντα τις καταστάσεις· αλλάζει όμως την καρδιά του ανθρώπου. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει: «Πίστις ἐστίν ἀκλόνητος βεβαιότης ἐλπιζομένων». Η πίστη είναι μια βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι παρών ακόμη και όταν δεν Τον βλέπουμε. Και αυτό είναι που δίνει δύναμη στον άνθρωπο να αντέξει τον πόνο, τη δοκιμασία, την αβεβαιότητα.
Αν κοιτάξουμε γύρω μας, θα δούμε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος ζει μέσα σε μια μεγάλη κρίση. Έχει τεχνολογία. Έχει γνώσεις. Έχει δυνατότητες που καμία άλλη εποχή δεν είχε. Και όμως έχει μέσα του βαθιά ανασφάλεια. Οι άνθρωποι φοβούνται το αύριο. Φοβούνται την ασθένεια. Φοβούνται τη μοναξιά. Και πολλές φορές αναρωτιούνται: Πού είναι ο Θεός; Η απάντηση του Ευαγγελίου είναι απλή αλλά βαθιά: Ο Θεός είναι εκεί όπου υπάρχει πίστη. Η πίστη δεν είναι ιδέα. Είναι σχέση. Είναι η εμπιστοσύνη ότι δεν είμαστε μόνοι μέσα στον κόσμο.
Ιδιαίτερα συγκινητικό είναι ότι το σημερινό θαύμα αφορά έναν πατέρα και το παιδί του. Δεν είναι τυχαίο, γιατί η οικογένεια είναι ο πρώτος χώρος όπου δοκιμάζεται και φανερώνεται η πίστη. Στη σύγχρονη εποχή πολλές οικογένειες περνούν δύσκολες στιγμές: οικονομικές πιέσεις, εντάσεις στις σχέσεις, άγχος για το μέλλον των παιδιών και μια γενικότερη ανασφάλεια για το αύριο. Πολλοί γονείς αισθάνονται όπως ο πατέρας του Ευαγγελίου, ανήμποροι μπροστά στα προβλήματα των παιδιών τους και στις δυσκολίες της ζωής. Κι όμως, μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η Εκκλησία υπενθυμίζει μια βαθιά αλήθεια: η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορούν να προσφέρουν οι γονείς στα παιδιά τους δεν είναι τα υλικά αγαθά, αλλά η πίστη. Και αυτή η πίστη δεν μεταδίδεται με λόγια μόνο, αλλά κυρίως με απλές πράξεις της καθημερινότητας: όταν υπάρχει προσευχή στο σπίτι, όταν ανάβει το καντήλι μπροστά στις εικόνες, όταν τα παιδιά μαθαίνουν να κάνουν το σημείο του Σταυρού και όταν μέσα στην οικογένεια υπάρχει συγχώρηση και αγάπη. Έτσι το σπίτι μεταμορφώνεται σε μια μικρή Εκκλησία, έναν χώρο όπου ο Θεός γίνεται ζωντανή παρουσία μέσα στην καθημερινή ζωή της οικογένειας.
Ο κόσμος σήμερα ζει μέσα σε συγκρούσεις, πολέμους και βαθιούς διχασμούς. Οι άνθρωποι μιλούν συχνά για την ειρήνη, όμως πολλές φορές δεν μπορούν να τη βρουν μέσα στην ίδια τους την καρδιά. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος μάς δίνει μια βαθιά πνευματική ερμηνεία γράφοντας: «Ἡ εἰρήνη τῆς ψυχῆς ἐστίν ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ». Δηλαδή, η αληθινή ειρήνη της ψυχής είναι η παρουσία του Θεού μέσα στον άνθρωπο. Όταν ο άνθρωπος έχει μέσα του τον Θεό, δεν κυριαρχείται από το μίσος, δεν αναζητά την εκδίκηση και δεν θέλει να καταστρέψει τον άλλον άνθρωπο, αλλά μαθαίνει να συγχωρεί και να αγαπά. Γι’ αυτό και η ειρήνη του κόσμου δεν μπορεί να έρθει μόνο μέσα από πολιτικές συμφωνίες ή ανθρώπινες συνεννοήσεις· θα γίνει πραγματικότητα όταν οι άνθρωποι ξαναβρούν την πίστη και αφήσουν τον Θεό να κατοικήσει μέσα στην καρδιά τους.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει την πνευματική ζωή σαν μια σκάλα με τριάντα βαθμίδες, μια πορεία ανόδου του ανθρώπου προς τον Θεό. Η ανάβαση αυτή δεν αρχίζει από μεγάλα και εντυπωσιακά κατορθώματα, αλλά από απλά και θεμελιώδη βήματα της πνευματικής ζωής, όπως είναι η ταπείνωση, η μετάνοια και η υπομονή μέσα στις δοκιμασίες της καθημερινότητας. Μέσα από αυτή την πορεία ο άνθρωπος καθαρίζει σιγά σιγά την καρδιά του και προχωρεί προς τα υψηλότερα σκαλοπάτια της πνευματικής ζωής, μέχρι να φτάσει στο ύψιστο σημείο, που είναι η αγάπη. Και η αγάπη αποτελεί την κορυφή της πνευματικής ζωής, γιατί εκεί συναντάται ο άνθρωπος με τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος είναι αγάπη. Σε αυτήν όμως την κορυφή δεν φτάνει κανείς μόνο με τη δική του δύναμη, αλλά εκείνος που εμπιστεύεται τον Θεό, παραδίδει τη ζωή του στα χέρια Του και πορεύεται με πίστη στον δρόμο της πνευματικής ανόδου.
Αδελφοί μου, ίσως πολλοί από εμάς αισθανόμαστε σήμερα όπως ο πατέρας του Ευαγγελίου. Ζούμε συχνά αυτή τη διπλή κατάσταση της ανθρώπινης καρδιάς: έχουμε πίστη αλλά και αμφιβολίες, έχουμε ελπίδα αλλά ταυτόχρονα και φόβο για όσα συμβαίνουν γύρω μας και για όσα έρχονται στη ζωή μας. Η Εκκλησία όμως δεν ζητά από τον άνθρωπο μια τέλεια και αλάνθαστη πίστη. Ζητά μια πίστη ειλικρινή, μια πίστη ταπεινή, που στρέφεται προς τον Θεό και Του ανοίγει την καρδιά της. Είναι η πίστη που εκφράζεται με τα λόγια του πατέρα του Ευαγγελίου: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ». Όταν ο άνθρωπος τολμήσει να πει αυτή την προσευχή με αλήθεια και εμπιστοσύνη, τότε σιγά σιγά αρχίζει να μεταμορφώνεται η ζωή του, γιατί η χάρη του Θεού έρχεται να στηρίξει την αδυναμία του και να δυναμώσει την πίστη του.
Καθώς πλησιάζουμε προς την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα, η Εκκλησία μάς καλεί να κάνουμε κι εμείς ένα μικρό αλλά ουσιαστικό βήμα ανόδου στην πνευματική κλίμακα της ζωής. Μας καλεί να προχωρήσουμε από την αδιαφορία προς την προσευχή, από τον φόβο προς την εμπιστοσύνη στον Θεό και από την αμφιβολία προς την πίστη. Μέσα σε αυτή την πορεία θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε βαθύτερα τον λόγο του Χριστού: «Εἰ δύνασαι πιστεῦσαι, πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι». Γιατί εκεί όπου υπάρχει αληθινή πίστη, η απελπισία μετατρέπεται σε ελπίδα, η ταραχή της καρδιάς γίνεται ειρήνη και ολόκληρη η ζωή του ανθρώπου ανοίγει σιγά σιγά προς τον φωτεινό δρόμο της Αναστάσεως. Αμήν.
Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος Αγίου Νικολάου Κρήτης