Αρχική σελίδα
|
|
«Τρεις Ιεράρχες: οι φωστήρες των γραμμάτων και ο σύγχρονος άνθρωπος»
Του Πρωτ. Βασιλείου Περουλάκη Προϊσταμένου Ι. Ν. Αγίας Τριάδος
Η σημερινή ημέρα, αγαπητοί μου αδελφοί και αγαπητά μου παιδιά, είναι για την Εκκλησία μας ημέρα μεγάλης ευγνωμοσύνης και τιμής. Τιμούμε τους Τρεις Ιεράρχες, τους μεγάλους φωστήρες της Οικουμένης, τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Και η χαρά μας είναι διπλή, γιατί σήμερα πανηγυρίζει το βόρειο κλίτος του Ιερού μας Ναού της Αγίας Τριάδος, αφιερωμένο στους Τρεις αυτούς στύλους της Εκκλησίας. Ο ναός μας γίνεται σήμερα σχολείο πνευματικό, πανεπιστήμιο πίστεως και ήθους, τόπος όπου η θεολογία συναντά τη ζωή.
Οι Τρεις Ιεράρχες δεν είναι απλώς τρεις σπουδαίοι λόγιοι της Εκκλησίας, ούτε μόνο μεγάλοι διδάσκαλοι της πίστεως. Είναι πατέρες ολόκληρου του πολιτισμού μας. Είναι εκείνοι που ένωσαν αρμονικά την ελληνική παιδεία με το Ευαγγέλιο του Χριστού. Δεν απέρριψαν τα γράμματα, ούτε φοβήθηκαν τη φιλοσοφία. Αντίθετα, τα εξαγίασαν. Έδειξαν ότι η αληθινή γνώση δεν αντιστρατεύεται την πίστη, αλλά οδηγεί σε αυτήν, όταν φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα.
Ο Μέγας Βασίλειος υπήρξε πρότυπο συνδυασμού θεωρίας και πράξεως. Μέγας θεολόγος, αλλά και μέγας κοινωνικός εργάτης. Η Βασιλειάδα, το τεράστιο φιλανθρωπικό έργο του, δεν ήταν απλώς ένα ίδρυμα· ήταν έμπρακτο Ευαγγέλιο. Ο Βασίλειος μας διδάσκει ότι η παιδεία χωρίς αγάπη γίνεται στείρα και ότι η γνώση χωρίς φιλανθρωπία καταντά σκληρή και απάνθρωπη.
Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος μας δίδαξε το βάθος του Θεού. Με λόγο υψηλό, ποιητικό, αλλά και βιωματικό, μίλησε για το μυστήριο της Αγίας Τριάδος, για την ενανθρώπηση του Λόγου, για την αξία της σιωπής και της εσωτερικής ζωής. Δεν ήταν μόνο ρήτορας· ήταν άνθρωπος προσευχής. Μας θυμίζει ότι η αληθινή θεολογία δεν γεννιέται στα βιβλία μόνο, αλλά στα γόνατα, μέσα στη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπήρξε ο πατέρας της κοινωνικής ευαισθησίας και της παρρησίας. Με λόγο φωτιά, υπερασπίστηκε τον φτωχό, ήλεγξε την αδικία, στάθηκε απέναντι στην εξουσία όταν αυτή καταπατούσε το Ευαγγέλιο. Δεν χάιδεψε αυτιά, αλλά θεράπευσε συνειδήσεις. Μας δίδαξε ότι η Εκκλησία δεν μπορεί να σιωπά μπροστά στην αδικία και ότι η αλήθεια του Χριστού έχει κόστος.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας καθιέρωσε τους Τρεις Ιεράρχες ως προστάτες των γραμμάτων και της παιδείας. Όχι τυχαία. Γιατί αυτοί μας έδειξαν ποια παιδεία αξίζει στον άνθρωπο: παιδεία που καλλιεργεί όχι μόνο το μυαλό, αλλά και την καρδιά· παιδεία που μορφώνει τον άνθρωπο ολόκληρο, όχι μόνο τον επαγγελματία, αλλά τον πολίτη, τον σύζυγο, τον γονιό, τον χριστιανό.
Και εδώ, αδελφοί μου, έρχεται η σύγχρονη πληγή. Η κατάργηση –δυστυχώς– της εορτής των Τριών Ιεραρχών ως επίσημης σχολικής αργίας δεν είναι απλώς μια διοικητική απόφαση. Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης. Είναι ένδειξη ότι η παιδεία μας κινδυνεύει να αποκοπεί από τις ρίζες της. Δεν λέμε ότι τα σχολεία πρέπει απλώς να «κλείνουν», αλλά ότι η ημέρα αυτή είχε παιδαγωγικό και συμβολικό χαρακτήρα. Υπενθύμιζε ότι η γνώση χρειάζεται προσανατολισμό, ότι η μόρφωση χωρίς αξίες οδηγεί σε σύγχυση.
Στη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας, της τεχνολογίας και της πληροφορίας, ο άνθρωπος γνωρίζει πολλά, αλλά συχνά δεν ξέρει γιατί ζει. Έχει πρόσβαση σε γνώσεις, αλλά δυσκολεύεται να βρει νόημα. Οι Τρεις Ιεράρχες έρχονται σήμερα να μας πουν ότι η παιδεία χωρίς Θεό γίνεται φτωχή και ότι η κοινωνία χωρίς πνευματικά θεμέλια γίνεται σκληρή και απάνθρωπη.
Το μήνυμα αυτό αφορά άμεσα και την οικογένεια. Οι γονείς δεν είναι μόνο χορηγοί γνώσεων ή επιβλέποντες επιδόσεων. Είναι οι πρώτοι παιδαγωγοί. Το σπίτι είναι το πρώτο σχολείο. Αν η οικογένεια δεν μεταδώσει ήθος, πίστη, σεβασμό, αγάπη, τότε καμία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν αρκεί. Οι Τρεις Ιεράρχες μας καλούν να ξαναδώσουμε στην οικογένεια τον ρόλο της ως μικρής Εκκλησίας.
Και αφορά, τέλος, τον κάθε σύγχρονο άνθρωπο. Σε έναν κόσμο που μετρά τα πάντα με αριθμούς και αποδόσεις, οι Τρεις Ιεράρχες μας θυμίζουν την αξία του προσώπου. Μας καλούν να μορφωθούμε όχι μόνο για να πετύχουμε, αλλά για να αγαπήσουμε. Να μάθουμε όχι μόνο για να ανελιχθούμε, αλλά για να διακονήσουμε.
Αγαπητοί μου αδελφοί και αγαπητά μου παιδιά, το βόρειο κλίτος του ναού μας, αφιερωμένο στους Τρεις Ιεράρχες, δεν είναι απλώς ένας χώρος τιμής. Είναι υπενθύμιση ευθύνης. Να κρατήσουμε ζωντανό το πνεύμα τους. Να γίνουμε κι εμείς άνθρωποι που ενώνουν πίστη και ζωή, γνώση και αγάπη, λόγο και πράξη.
Με τούτες τις σκέψεις, αγαπητοί μου αδελφοί και αγαπητά μου παιδιά, ας κλείσουμε την ομιλία μας με προσευχητική διάθεση, αφήνοντας τον λόγο της Εκκλησίας να σφραγίσει όσα ειπώθηκαν. Η υμνολογία της ημέρας μάς υπενθυμίζει ποιοι πραγματικά είναι οι Τρεις Ιεράρχες και ποια είναι η αποστολή τους μέσα στον κόσμο: «Ὡς τρεῖς μέγιστοι φωστῆρεςτῆς τρισηλίου Θεότητος, τὴν οἰκουμένην ἐφωτίσατε τοῖς θεογνώστοις δόγμασιν».
Αυτοί οι τρεις φωστήρες δεν έλαμψαν μόνο στον καιρό τους, αλλά συνεχίζουν να φωτίζουν και τον δικό μας δρόμο: τον δρόμο της παιδείας με ήθος, της πίστεως με γνώση, της ζωής με Χριστό. Ας τους παρακαλέσουμε να φωτίζουν τα παιδιά μας, να στηρίζουν τις οικογένειές μας, να εμπνέουν τους διδασκάλους και να καθοδηγούν όλους μας, ώστε μέσα στον θόρυβο της εποχής μας να μη χάσουμε τον προσανατολισμό μας.
Μακάρι, με τις πρεσβείες τους, να αξιωθούμε κι εμείς να γίνουμε μαθητές αληθινοί της σοφίας του Θεού και εργάτες αγάπης μέσα στον κόσμο. Τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν τὰςπρεσβείας, Κύριε, δέξαι καὶ ἐλέησον ἡμᾶς. Ἀμήν.
Οι Τρεις Ιεράρχες δεν είναι απλώς τρεις σπουδαίοι λόγιοι της Εκκλησίας, ούτε μόνο μεγάλοι διδάσκαλοι της πίστεως. Είναι πατέρες ολόκληρου του πολιτισμού μας. Είναι εκείνοι που ένωσαν αρμονικά την ελληνική παιδεία με το Ευαγγέλιο του Χριστού. Δεν απέρριψαν τα γράμματα, ούτε φοβήθηκαν τη φιλοσοφία. Αντίθετα, τα εξαγίασαν. Έδειξαν ότι η αληθινή γνώση δεν αντιστρατεύεται την πίστη, αλλά οδηγεί σε αυτήν, όταν φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα.
Ο Μέγας Βασίλειος υπήρξε πρότυπο συνδυασμού θεωρίας και πράξεως. Μέγας θεολόγος, αλλά και μέγας κοινωνικός εργάτης. Η Βασιλειάδα, το τεράστιο φιλανθρωπικό έργο του, δεν ήταν απλώς ένα ίδρυμα· ήταν έμπρακτο Ευαγγέλιο. Ο Βασίλειος μας διδάσκει ότι η παιδεία χωρίς αγάπη γίνεται στείρα και ότι η γνώση χωρίς φιλανθρωπία καταντά σκληρή και απάνθρωπη.
Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος μας δίδαξε το βάθος του Θεού. Με λόγο υψηλό, ποιητικό, αλλά και βιωματικό, μίλησε για το μυστήριο της Αγίας Τριάδος, για την ενανθρώπηση του Λόγου, για την αξία της σιωπής και της εσωτερικής ζωής. Δεν ήταν μόνο ρήτορας· ήταν άνθρωπος προσευχής. Μας θυμίζει ότι η αληθινή θεολογία δεν γεννιέται στα βιβλία μόνο, αλλά στα γόνατα, μέσα στη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπήρξε ο πατέρας της κοινωνικής ευαισθησίας και της παρρησίας. Με λόγο φωτιά, υπερασπίστηκε τον φτωχό, ήλεγξε την αδικία, στάθηκε απέναντι στην εξουσία όταν αυτή καταπατούσε το Ευαγγέλιο. Δεν χάιδεψε αυτιά, αλλά θεράπευσε συνειδήσεις. Μας δίδαξε ότι η Εκκλησία δεν μπορεί να σιωπά μπροστά στην αδικία και ότι η αλήθεια του Χριστού έχει κόστος.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας καθιέρωσε τους Τρεις Ιεράρχες ως προστάτες των γραμμάτων και της παιδείας. Όχι τυχαία. Γιατί αυτοί μας έδειξαν ποια παιδεία αξίζει στον άνθρωπο: παιδεία που καλλιεργεί όχι μόνο το μυαλό, αλλά και την καρδιά· παιδεία που μορφώνει τον άνθρωπο ολόκληρο, όχι μόνο τον επαγγελματία, αλλά τον πολίτη, τον σύζυγο, τον γονιό, τον χριστιανό.
Και εδώ, αδελφοί μου, έρχεται η σύγχρονη πληγή. Η κατάργηση –δυστυχώς– της εορτής των Τριών Ιεραρχών ως επίσημης σχολικής αργίας δεν είναι απλώς μια διοικητική απόφαση. Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης. Είναι ένδειξη ότι η παιδεία μας κινδυνεύει να αποκοπεί από τις ρίζες της. Δεν λέμε ότι τα σχολεία πρέπει απλώς να «κλείνουν», αλλά ότι η ημέρα αυτή είχε παιδαγωγικό και συμβολικό χαρακτήρα. Υπενθύμιζε ότι η γνώση χρειάζεται προσανατολισμό, ότι η μόρφωση χωρίς αξίες οδηγεί σε σύγχυση.
Στη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας, της τεχνολογίας και της πληροφορίας, ο άνθρωπος γνωρίζει πολλά, αλλά συχνά δεν ξέρει γιατί ζει. Έχει πρόσβαση σε γνώσεις, αλλά δυσκολεύεται να βρει νόημα. Οι Τρεις Ιεράρχες έρχονται σήμερα να μας πουν ότι η παιδεία χωρίς Θεό γίνεται φτωχή και ότι η κοινωνία χωρίς πνευματικά θεμέλια γίνεται σκληρή και απάνθρωπη.
Το μήνυμα αυτό αφορά άμεσα και την οικογένεια. Οι γονείς δεν είναι μόνο χορηγοί γνώσεων ή επιβλέποντες επιδόσεων. Είναι οι πρώτοι παιδαγωγοί. Το σπίτι είναι το πρώτο σχολείο. Αν η οικογένεια δεν μεταδώσει ήθος, πίστη, σεβασμό, αγάπη, τότε καμία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν αρκεί. Οι Τρεις Ιεράρχες μας καλούν να ξαναδώσουμε στην οικογένεια τον ρόλο της ως μικρής Εκκλησίας.
Και αφορά, τέλος, τον κάθε σύγχρονο άνθρωπο. Σε έναν κόσμο που μετρά τα πάντα με αριθμούς και αποδόσεις, οι Τρεις Ιεράρχες μας θυμίζουν την αξία του προσώπου. Μας καλούν να μορφωθούμε όχι μόνο για να πετύχουμε, αλλά για να αγαπήσουμε. Να μάθουμε όχι μόνο για να ανελιχθούμε, αλλά για να διακονήσουμε.
Αγαπητοί μου αδελφοί και αγαπητά μου παιδιά, το βόρειο κλίτος του ναού μας, αφιερωμένο στους Τρεις Ιεράρχες, δεν είναι απλώς ένας χώρος τιμής. Είναι υπενθύμιση ευθύνης. Να κρατήσουμε ζωντανό το πνεύμα τους. Να γίνουμε κι εμείς άνθρωποι που ενώνουν πίστη και ζωή, γνώση και αγάπη, λόγο και πράξη.
Με τούτες τις σκέψεις, αγαπητοί μου αδελφοί και αγαπητά μου παιδιά, ας κλείσουμε την ομιλία μας με προσευχητική διάθεση, αφήνοντας τον λόγο της Εκκλησίας να σφραγίσει όσα ειπώθηκαν. Η υμνολογία της ημέρας μάς υπενθυμίζει ποιοι πραγματικά είναι οι Τρεις Ιεράρχες και ποια είναι η αποστολή τους μέσα στον κόσμο: «Ὡς τρεῖς μέγιστοι φωστῆρεςτῆς τρισηλίου Θεότητος, τὴν οἰκουμένην ἐφωτίσατε τοῖς θεογνώστοις δόγμασιν».
Αυτοί οι τρεις φωστήρες δεν έλαμψαν μόνο στον καιρό τους, αλλά συνεχίζουν να φωτίζουν και τον δικό μας δρόμο: τον δρόμο της παιδείας με ήθος, της πίστεως με γνώση, της ζωής με Χριστό. Ας τους παρακαλέσουμε να φωτίζουν τα παιδιά μας, να στηρίζουν τις οικογένειές μας, να εμπνέουν τους διδασκάλους και να καθοδηγούν όλους μας, ώστε μέσα στον θόρυβο της εποχής μας να μη χάσουμε τον προσανατολισμό μας.
Μακάρι, με τις πρεσβείες τους, να αξιωθούμε κι εμείς να γίνουμε μαθητές αληθινοί της σοφίας του Θεού και εργάτες αγάπης μέσα στον κόσμο. Τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν τὰςπρεσβείας, Κύριε, δέξαι καὶ ἐλέησον ἡμᾶς. Ἀμήν.